مهندسي جوش
مهندسي جوش

تماس با ما

نرم افزار

نويسنده

كتابخانه

آموزش

كلوپ مهندسي جوش

خانه

 

دوشنبه ۱٤ بهمن ،۱۳۸٧

 

جایگاه آزمونهای غیر مخرب در سیستم مدیریت کیفیت ایزو 9000

این مقاله در نهمین کنفرانس ملی جوش و بازرسی ارائه شده و در مجله کنترل کیفیت شماره ٢٧-آبان ١٣٨٧ به چاپ رسیده است.

مقدمه
آزمون های غیر مخرب یکی از مهمترین ابزار برای تعیین وتشخیص کیفیت محصولات می باشد، لذا نقش مهمی را در فرآیند های کنترل کیفی وتضمین کیفیت ایفا می کند ]1[. اهمیت این آزمونها بگونه ای است که دراغلب کدها و استانداردهای معتبر موجود در زمینه ساخت / تعمیر ونگهداری تجهیزات وقطعات ، اجرای یک یا چند روش آزمون غیر مخرب در روال بازرسی وکنترل کیفی به صورت الزام آورده شده است.
از طرفی یکی از مهمترین رویه ها در هر فرآیندی رویه تضمین کیفیت است که باید براساس استاندارد یا دستورالعمل مشخصی اجرا گردد. سری استانداردهای ایزو 9000 به همین منظور تدوین شده اند ]2[ و به عنوان معتبرترین و رایجترین استانداردهای سیستم مدیریت کیفیت شناخته شده اند . باتوجه به موارد مطرح شده میتوان نتیجه گرفت که ارتباط تنگاتنگی بین استاندارد ایزو 9000 به عنوان سیستم مدیریت و تضمین کیفیت و آزمون های غیر مخرب بعنوان ابزاری رایج برای کنترل کیفی وجود دارد .
این رابطه یک رابطه دو سویه است: از یک طرف آزمونهای غیر مخرب بعنوان یک ابزار کنترلی در سیستم های مدیریت و تضمین کیفیت شرکتهای ساخت و نگهداری تجهیزات کاربرد دارد و ازطرف دیگر شرکتهای ارائه دهنده خدمات آزمون غیر مخرب نیز باید به منظور حصول اطمینان از صحت و سلامت اجرای آزمونها از یک نظام تضمین کیفیت مناسب تبعیت کنند.
برای اطمینان از کیفیت آزمونهای غیر مخرب نه تنها باید تجهیزات و مواد مناسب و پیشرفته موجود باشد، بلکه باید از بازرسانی مجرب و تایید صلاحیت شده برخوردار بود . لذا موسسات آموزش و تایید صلاحیت مجریان آزمون غیر مخرب نیز باید دارای یک نظام تضمین کیفیت مناسب باشند]3[.
در این مقاله تنها به قسمت اول این رابطه پرداخته شده و سعی شده بطور اجمال ، جایگاه آزمونهای غیر مخرب در نظام تضمین کیفیت براساس استاندارد ایزو 9000 مورد بررسی قرار گیرد.

روش تحقیق
برای بررسی جایگاه آزمونهای غیرمخرب در استاندارد ایزو 9000، این استاندارد بطور دقیق و جزء به جزء مورد مطالعه قرارگرفت . بدین منظور از استاندارد ایزو 9001 نگارش 2000 استفاده شده است. از آنجائیکه در این نگارش از استاندارد تاکید بسیار کمتری بر بازرسی شده است،تعیین نوع و نحوه اجرای بازرسی در فرآیندهای سازمان براساس تفسیر صورت میگیرد]4[. بنابراین برای حصول نتیجه بهتر، هریک از عناصر اصلی پنجگانه این استاندارد بطور جداگانه بررسی گردید وباتوجه به موضوعیت آزمونهای غیر مخرب وبا دیدگاه فرآیند های ساخت ونگهداری مورد تفسیر قرار گرفت و چگونگی درج آزمونهای غیر مخرب در هر یک از آنها مشخص شد.

نتایج وبحث
استاندارد ایزو 9001 نگارش سال 2000 دارای پنج عنصر یا بند اصلی است .این عناصر به بندهای فرعی تقسیم شده اند ودر مجموع 23 بند فرعی را بوجود آورده اند]5[. آنگونه که از مطالعه استاندارد ایزو 9001 مشخص میگردد ، پایش و اندازه گیری جزو خواسته های استاندارد می باشند اما در متن استاندارد دوبار به واژه بازرسی و تنها یک بار به واژه آزمون اشاره شده است . ضمن اینکه نوع دقیق بازرسی در آن مشخص نشده است ]6[. امکان و چگونگی قرارگیری آزمونهای غیر مخرب و یا دیگر آزمونها در هر در هر بخش از استاندارد باید براساس فرآیند و دیدگاه کیفی استنتاج گردد . نتایج حاصله برای هر عنصر یا بند اصلی از استاندارد در ادامه آورده شده است.
بند 4، سیستم مدیریت کیفیت . در قسمتی از این بند آمده که سازمان باید فرآیندهای مورد نیاز و کاربرد آنها را برای سیستم مدیریت کیفیت در سرتاسر سازمان شناسایی نماید]7[. بنابراین در صورتیکه بازرسی یا آزمون غیر مخربی مورد نیاز باشد باید دراین قسمت تعریف گردد و سازمان باید از استقرار و قابلیت کنترل آن اطمینان حاصل نماید . در خلال اجرای فرآیند ساخت ،سازمان باید عملیات اندازه گیری را بطور پیوسته اجرا نموده ونتایج حاصله را آنالیز کند. این آنالیز به دو منظور صورت میگیرد ،یکی بررسی محصول و دیگر بررسی قابلیت اطمینان عملیات پایش.
براین اساس موقعیت های مختلفی برای درج آزمون غیر مخرب یا دیگر ابزار ، تجهیزات، روشها و فرآیند های دانش بنیان بازرسی وجود دارد. به عنوان مثال هنگامیکه پایش فرآیند مد نظر باشد می توان از آزمون غیر مخرب برای پایش متغیرهایی که باعث ایجاد گسیختگی های پنهان در قطعات میگردند استفاده نمود .
در این بند به نیازمندی های مستندسازی نیز پرداخته شده است. درصورتیکه سازمان از آزمونهای غیر مخرب استفاده نماید، باید نسبت به تهیه و کنترل مستندات مربوطه نیز اقدام نماید. مستندات مربوط به آزمونهای غیر مخرب شامل دستورالعملهای اجرای هر یک از آزمونها، معیارهای پذیرش و همچنین فرمهای گزارش و ثبت نتایج برای هر آزمون میشود. در برخی استانداردها ثبت و نگهداری نتایج آزمون برای یک مدت زمانی مشخص الزام شده است.
بند5، مسئولیت مدیریت . قسمتی از این بند حصول اطمینان از در دسترس بودن منابع را جزو تعهدات مدیریت بر شمرده است . این منابع شامل تجهیزات و روشهای اندازه گیری اشاره شده در بند 4 نیز میگردند. از دیگر مسئولیت های مدیریت طرح ریزی برای قابل اندازه گیری بودن اهداف کلان مدیریت کیفیت می باشد ، برای حصول این امر ممکن است به اندازه گیری برخی خروجی ها نیاز باشد و در نتیجه ابزار و روشهای اندازه گیری باید مهیا شود. یکی دیگر از موارد قید شده در این بند مسئولیت مدیریت در بازنگری سیستم و امکان بهبود مستمر آن است . برای این بازنگری داده های ورودی متفاوتی نیاز است پس از اتمام بازنگری خروجی های حاصل از آن شامل منابع مورد نیاز و موقعیت جدید کیفی سیستم و محصولات خواهد بود]7[. گاهی ممکن است این منابع فرآیند بازرسی یا آزمون را در برگیرد .
 بررسی استفاده از آزمون های غیر مخرب و درج آن در سیستم در صورت کارا بودن جزو وظایف مدیریت می باشد]4[. مدیریت ارشد در خلال بازنگری سیستم باید طرق مختلف استفاده از آزمونهای غیر مخرب را در بهبود سیستم مد نظر قرار دهد . در اغلب موارد استفاده از این آزمونها در فرآیند های پیشگیرانه یا اصلاحی می تواند باعث بهبود وضعیت انطباق محصول گردد.
بند6،مدیریت منابع . در این بند آمده که سازمان باید زیر ساخت مورد نیاز برای دستیابی به مطابقت با نیازهای محصول را تعیین ، تدارک و نگهداری نماید]7[. این زیر ساختها شامل ساختمانها،محل فعالیتهاو امکانات همراه، فرآیندها و خدمات پشتیبانی نیز می گردد. از آنجائیکه یکی از فرآیندهای مهم کنترل انطباق محصول با نیازها ، فرآیند بازرسی و آزمون می باشد ، لذا سازمان/مدیریت باید زیر ساختهای لازم برای فرآیندهای بازرسی و آزمون تعیین شده در سیستم کیفیت را فراهم آورد]4[. این زیرساختها باید شامل تعیین محل اجرای بازرسی و محل استقرار تجهیزات مربوطه ، تامین تجهیزات مناسب با فرآیندهای مورد نیاز ، تهیه و تدوین دستورالعمل اجرایی و ایجاد روال مناسب به منظور نگهداری تجهیزات باشد.
در قسمتی دیگر از این بند در ارتباط با منابع انسانی آمده است که کارکنانی که فعالیت آنها بر کیفیت محصول تاثیر میگذارد باید بر اساس تحصیلات، آموزش، مهارت ها و تجربه مناسب صلاحیت داشته باشند]7[. با توجه به اینکه آزمونهای غیر مخرب ارتباط تنگاتنگی با کنترل کیفیت محصول دارند و همچنین اپراتورهای آزمون غیر مخرب باید دارای قابلیتهای خاصی باشند، سازمان باید با درنظر گرفتن فرآیندهای آزمون غیر مخرب مورد نیاز، در ارتباط با کنترل صلاحیت این افراد روالی را تدوین نماید. آموزش و تایید صلاحیت اپراتورهای آزمون غیر مخرب معمولا بر اساس یکی از استانداردهای معتبر بین المللی انجام میگیرد]8[.
 استانداردهای مختلفی برای ارزشیابی کارکنان شاغل در بخش آزمونهای غیر مخرب وجود دارند. در حالت کلی این استانداردها به دو دسته کلی مبتنی بر سیستم نظارت مرکزی نظیر EN-473 و ISO 9712 و مبتنی بر تایید شرکت مانند ASNT SNT TC-1A تقسیم بندی میشوند. استاندارد ملی ایران در این زمینه ISIRI-6725  است که برگرفته از ISO 9712 میباشد]9[. سازمان میتواند بر اساس نیازهای مشتری نسبت به انتخاب یک یا چند استاندارد تایید صلاحیت بعنوان مرجع اقدام نماید.
بند 7، تحقق محصول. بر اساس این بند سازمان باید فرآیندهای مورد نیاز برای تحقق محصول را طرح ریزی نموده و توسعه دهد. طرح ریزی برای تحقق محصول باید با نیازمندیهای سایر فرآیندهای سیستم مدیریت کیفیت سازگار باشد]7[. از جمله این فرآیندها فعالیتهای مورد نیاز برای تصدیق، صحه گذاری، پایش، بازرسی و آزمون (که مختص محصول هستند) و معیارهایی برای پذیرش محصول میباشند. در این مرحله مدیریت باید به دنبال دستیابی به انطباق با نیازهای مشتری و همچنین الزامات قانونی باشد. در بسیاری موارد ممکن است به اجرای یک یا چند روش آزمون غیر مخرب به منظور حصول اطمینان و کنترل کیفیت نیاز باشد. فرآیند بازرسی طرح ریزی شده در این قسمت باید عملا برای تصدیق و صحه گذاری محصول بکار گرفته شود.
در بحث طراحی و توسعه و بازنگری نیز طراح باید امکان درج آزمونهای جدید و یا تغییر فرآیندهای آزمون غیر مخرب موجود را برای حصول نتیجه بهتر، مدنظر قرار دهد]4[. در بازنگری های حین توسعه باید تمامی راه حلهای ممکن برای مشکلات مشخص شده بررسی شوند.
در بحث خرید، سازمان باید اطمینان حاصل نماید که محصول خریداری شده با نیازمندی های مشخص شده خرید مطابقت دارد]7[. بازرسی یکی از موثرترین شیوه های تصدیق کیفیت محصول خریداری شده میباشد که معمولا اجرای یک یا چند آزمون غیر مخرب جزء مراحل فرآیند بازرسی میباشد.
در عمل سازمان باید پایش و اندازه گیریهایی را که قرار است انجام گیرند و همچنین روال و ابزار لازم برای اجرای آنها را برای فراهم نمودن شواهد عینی دال بر مطابقت محصول با نیازمندیهای مورد نظر، تعیین و تامین نماید. کلیه فعالیتهای طرح ریزی شده از جمله آزمونها باید قبل از خروج محصول از سازمان صورت گیرند]4[.
در کنترل کیفیت فرآیندهای ساخت محصولاتی که قطعات آنها بطور جداگانه تولید میشوند و امکان آزمون کارآیی یکپارچه آن وجود ندارد باید دقت خاصی اعمال گردد. در این گونه موارد استفاده از آزمونهای غیر مخرب برای کنترل تک تک قطعات میتواند بسیار مفید باشد.
ازآنجاییکه نتایج حاصل از آزمونهای غیر مخرب در تعیین کیفیت محصول بسیار حائز اهمیت میباشند، اعتبار آنها باید تضمین شده باشد. لذا سازمان باید نسبت به ایجاد یک روال برای کالیبره نموده تجهیزات آزمون غیر مخرب مورد نیاز و کنترل اجرای آن اقدام نماید]8[.
در بسیاری موارد ممکن است که در فرآیندهای جاری و مراحل تحقق محصول یک سازمان اثری از آزمونهای غیر مخرب نباشد، اما همواره باید به امکان استفاده از آنها برای ارتقاء وضعیت کنترل کیفیت و افزایش ضریب اطمینان و ایمنی محصول در برنامه های طرح و توسعه و بهبود عملکرد اندیشید.
بند 8، اندازه گیری، تجزیه و تحلیل و بهبود. سازمان باید فرآیندهای پایش، اندازه گیری، تجزیه و تحلیل و بهبود را که برای اثبات مطابقت محصول مورد نیاز میباشند، طرح ریزی و اجرا نماید. این فعالیتها باید در مراحل مناسب فرآیند تحقق محصول و در مطابقت با ترتیبات برنامه ریزی شده بعمل آیند]7[.
در بند 8 به بحث بهبود نیز پرداخته شده، در این مورد بازرسی میتواند علاوه بر تعیین مشکلاتی که ایجاد عدم انطباق میکنند، در مراحل اقدامات اصلاحی نیز به تعیین علل ریشه ای و بررسی امکان وقوع مجدد آن بپردازد. گاهی ممکن است برای اطمینان از عملکرد اقدامات پیشگیرانه، از بازرسی 100% استفاده شود. در تمامی این موارد استفاده از روشهای آزمون غیر مخرب نه تنها مفید بلکه گاها الزامی میباشد.

نتیجه گیری
از بررسی های بعمل آمده میتوان چنین نتیجه گیری کرد که سیستمهای مدیریت/تضمین کیفیت مانند استاندارد ایزو 9000 ارتباط تنگاتنگ و متقابلی با آزمونهای غیر مخرب دارند. این ارتباط در سازمانهایی که شامل فرآیند ساخت و یا تعمیر و نگهداری میگردند قویتر خواهد بود. از یک سو سازمان برای پیاده سازی سیستم تضمین کیفیت از آزمونهای غیر مخرب بعنوان ابزاری برای پایش، اندازه گیری و صحه گذاری محصولات استفاده میکند و از سوی دیگر  سازمانهای ارائه دهنده خدمات آزمون غیر مخرب باید برای حصول اطمینان از صحت و سلامت اجرای آزمونها و نتایج حاصله از یک نظام تضمین کیفیت مناسب تبعیت کنند.
همچنین با مطالعه دقیق استاندارد ایزو 9001 نگارش سال 2000 مشخص میگردد که علیرغم تاکید کمتر این استاندارد به واژه بازرسی و آزمون نسبت به نگارشهای قبلی، نقاط بسیاری در بندهای مختلف این استاندارد وجود دارد که میتوان از آزمونهای غیر مخرب استفاده نمود. اما تعیین جایگاه دقیق آزمونهای غیر مخرب در استاندارد نیاز به تفسیر و بررسی دارد که این وظیفه بر عهده متخصص و مسئول سیستم تضمین کیفیت میباشد. در این مقاله راهنمایی کلی در این زمینه ارائه گردید.

مراجع
[1] Liu jinhong, Du Jianying, Zhou Zaiqi, "Quality Assurance for Non-Destructive Testing", 15th World Conference on Nondestructive Testing, Roma(ITALY), 12-21 Oct. 2000.
]2[ امیر حسینی کلورزی، "تضمین کیفیت در فعالیتهای جوشکاری"، وبلاگ مهندسی جوش، www.weldeng.net، تیرماه 1383.
[3] S. Borgiani, R. Marmigi, G. Spellucci & R. Spellucci, "The ISO 9001 Standard for the Quality of Training Personnel Process in the NDT Field", 15th World Conference on Nondestructive Testing, Roma(ITALY), 12-21 Oct. 2000.
[4] Emmanuel P. Papadakis, "Financial Justification of Nondestructive Testing", 2007, Florida, Taylor & Francis Group.
]5[ محمدرضا پورشمس، "راهنمای جامع استقرار استانداردهای ISO 9000/2000 "، 1381، تهران، خدمات فرهنگی رسا.
]6[ شاهین خدام، علی حائریان، " ایزو 9000 و ماورای آن"، 1379، مشهد، انتشارات زرفام.
]7[ فرشید علوی، " سیستم مدیریت کیفیت"، 1380، تهران، نشر آتنا.
]8[ امیر حسینی کلورزی، "تضمین کیفیت در آزمونهای غیر مخرب"، صنعت جوش، 1387، شماره 18، ص 48-52.
]9[ ناصر راستخواه، "سیستم های تعیین و تایید صلاحیت کارکنان آزمونهای غیر مخرب، گذشته، حال و آینده در ایران"، اولین کنفرانس بین المللی بازرسی فنی و آزمون غیر مخرب، تهران، آبانماه 1386.

دانلود مقاله با فرمت pdf

 پيام هاي ديگران ()

امير حسيني كلورزي

حاميان وبلاگ

كتاب جوش

كتاب الكترونيكي جوش

جوشكاري مقاومتي

(متن كامل فارسي)


برگرفته از سايت مركز علم مواد ايرانيان

اخبار

هشتمين كنفرانس ملي جوش و بازرسي ايران 11 الي 13 ارديبهشت ماه 86 تهران انجمن جوشكاري و آزمايشهاي غير مخرب ايران
.------------.
همايش ملي عمليات حرارتي 16 و 17 اسفندماه 85 دانشگاه آزاد واحد شهر مجلسي.
.------------.

اطلاعات مفيد

فلزات پايه

الكترود و سيم جوش

محاسبه پيشگرم

محاسبات جوش

CCT نمودارهاي

ASME Code Finder

لینک ها

مركز پژوهش و مهندسي جوش ايران

انجمن جوشكاري و آزمايشهاي غير مخرب ايران

انجمن مهندسي ساخت و توليد ايران

سايت علمي پژوهشي فلزات

بانك اطلاعات نشريات كشور

بانك اطلاعات متخصصين كشور

تالارهاي گفتگو

مبحث جوش

AWS اطلاعات فني

جوش و اتصالات

ASME استاندارد

AWS استاندارد

جوشكاران انگليس

دانلود

جدول متغيرهای WPS

ايزو 6520

ايزو 5817

ايزو 3834

ايزو 14731

مديريت مستندات

Weld Calculator

Turbo ASME IX

Welding E-Book

NDT Cabin

QW-484 Form

ASME Sec IX 2003

جزوه پاشش حرارتي

وبلاگ دوستان

مجله جوش

مجله بازرسي فني

مهندسي جوش

جوشكاران

نكاتي از جوشكاري

مهندسي آبادان

WELD.4T

وبلاگ علمي جوشكاري

درباره نويسنده

امير حسيني كلورزي

امير حسيني كلورزي

09166129654

اهواز صندوق پستي

61335-4116

خبرنامه

با عضويت در خبرنامه ميتوانيد از تغييرات وبلاگ توسط ايميل باخبر شويد





Powered by WebGozar

آمار بازديدها